Հողատեր դարձած հայ գյուղացին` իշխանություններին- Էս ի՞նչ զուլում երկիր ա, Աստծո տված ջրի դեմն է՞լ վիշապի պես փակեն, հոր գինը դնեն վրեն, հողը ծարավից ճաքի, վայ- հարևանն էլ մեր արդար ջրով բերք ու բարիք ստանա, բերի մեր վրա հոր գնով սաղացնի։
Պատմությունը ցույց է տալիս՝ Արևմուտքի փորձերը ամրապնդվելու Հարավային Կովկասում մշտապես իրավիճակային բնույթ են կրել։ 18-րդ դարում Կովկասը դարձավ ռուս-թուրքական ու ռուս-իրանական պատերազմների թատերաբեմ: Այդ պատերազմների արդյունքում ակնհայտորեն ուժեղեցան Ռուսաստանի դիրքերը, իսկ Ադրիանապոլսի ու Թուրքմենչայի պայմանագրերը փաստացի ձևավորեցին տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական համակարգը...